Những cuộc không kích dữ dội giữa Mỹ, Israel và Iran đang làm rung chuyển Trung Đông và tạo ra một chuỗi phản ứng dây chuyền tiêu cực. Từ sự biến động của giá dầu, vận tải biển đến thị trường tài chính, xung đột địa chính trị này đặt kinh tế toàn cầu trước nguy cơ khủng hoảng năng lượng và lạm phát tăng cao trong bối cảnh tăng trưởng vốn đã mong manh.

“Nút thắt” eo biển Hormuz và rủi ro khủng hoảng năng lượng

Khu vực Vịnh Ba Tư từ lâu đã đóng vai trò là huyết mạch không thể thay thế của nền kinh tế toàn cầu. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây cũng ngay lập tức tác động mạnh mẽ đến bức tranh thương mại quốc tế.

Tâm điểm của rủi ro kinh tế hiện nay nằm trọn tại eo biển Hormuz. Đây là tuyến hàng hải chiến lược chịu trách nhiệm vận chuyển gần một phần tư lượng dầu mỏ toàn cầu mỗi ngày. Sau tuyên bố đóng cửa eo biển của Iran cùng các vụ tấn công tàu hàng, các hãng vận tải lớn như Maersk, MSC hay Hapag-Lloyd đã phải khẩn cấp chuyển hướng tàu.

Việc các đội tàu thương mại phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng kéo dài thời gian vận chuyển lên rất nhiều. Điều này cũng làm tăng mạnh chi phí nhiên liệu, phí bảo hiểm và các nghiệp vụ logistics liên quan. Ngay lập tức, thị trường giao dịch đã có những phản ứng vô cùng tiêu cực.

Trong phiên giao dịch sáng 2/3 tại châu Á, giá dầu Brent đã tăng hơn 13%, chính thức đâm thủng ngưỡng 80 USD/thùng. Mặc dù OPEC đã tuyên bố tăng sản lượng thêm hơn 200.000 thùng/ngày, giới phân tích đánh giá động thái này khó lòng bù đắp được rủi ro thiếu hụt nếu tuyến đường tiếp tục bị phong tỏa.

Chuỗi cung ứng đứt gãy và sự hỗn loạn của ngành hàng không

Không chỉ giới hạn ở dầu mỏ, khu vực này còn là tuyến đường sống còn của khí hóa lỏng (LNG) và hàng tiêu dùng. Sự đình trệ giao thương đang đe dọa trực tiếp đến sự liền mạch của mạng lưới logistics toàn cầu.

Trung Đông nhiều năm qua được ví như “ngã tư bầu trời” nối liền các châu lục, đặc biệt là châu Âu và châu Á. Chỉ trong vòng 24 giờ sau các cuộc tấn công, hàng loạt quốc gia đã phải tuyên bố đóng cửa hoàn toàn không phận. Các trung tâm trung chuyển lớn bậc nhất thế giới như Dubai, Doha và Abu Dhabi gần như rơi vào trạng thái tê liệt.

Hơn 2.300 chuyến bay bị hủy bỏ trên toàn cầu chỉ trong một ngày, kéo theo hàng nghìn chuyến bay khác bị chậm trễ nghiêm trọng. Các hãng hàng không lớn buộc phải điều chỉnh lịch trình, bay vòng để tránh xa các khu vực chiến sự nguy hiểm.

Sự điều chỉnh này làm tăng vọt chi phí nhiên liệu và kéo dài đáng kể thời gian khai thác các chuyến bay. Các chuyên gia kinh tế đang tích cực cảnh báo giá vé máy bay quốc tế có thể tăng mạnh, tạo thêm gánh nặng cho người tiêu dùng nếu tình hình kéo dài.

Nguy cơ lạm phát đình trệ và bất ổn tài chính toàn cầu

Giá năng lượng tăng phi mã thường kéo theo chi phí sản xuất và vận tải tăng cao. Điều này trực tiếp đe dọa đẩy lạm phát quay trở lại vòng quay của nền kinh tế thế giới.

Với nhiều nền kinh tế phụ thuộc vào việc nhập khẩu năng lượng, chi phí đắt đỏ đồng nghĩa với áp lực lạm phát vô cùng lớn. Điều này đặc biệt đáng lo ngại đối với các quốc gia đang phát triển, nơi dư địa chính sách tiền tệ và tài khóa cứu trợ hiện đã trở nên vô cùng hạn hẹp.

Thị trường tài chính toàn cầu cũng trở nên nhạy cảm hơn bao giờ hết với rủi ro địa chính trị. Các nhà đầu tư đang ồ ạt rút vốn, chuyển dịch sang các loại tài sản trú ẩn an toàn mang tính truyền thống như vàng vật chất và trái phiếu chính phủ.

Trong bối cảnh tăng trưởng toàn cầu năm nay được dự báo chỉ ở mức khiêm tốn, một cú sốc địa chính trị lớn tại Trung Đông hoàn toàn có thể thay đổi cục diện. Từ các cảng biển cho đến sàn giao dịch chứng khoán, khủng hoảng hiện nay có thể dễ dàng thổi bùng thành một rủi ro hệ thống mang quy mô toàn cầu.

Nguồn: Báo Điện tử Chính phủ