Từ những đụn cát di động hoang vắng đến các khu nông nghiệp công nghệ cao và trang trại điện mặt trời quy mô lớn, nhiều vùng khô hạn ở Trung Quốc đang trải qua quá trình chuyển đổi sinh thái vô cùng mạnh mẽ. Cuộc chiến chống sa mạc hóa hơn bốn thập kỷ qua không chỉ đơn thuần là nỗ lực bảo vệ môi trường tự nhiên. Hơn thế nữa, chiến dịch vĩ mô này còn gắn liền chặt chẽ với chiến lược phát triển kinh tế xanh và quá trình chuyển dịch năng lượng bền vững của quốc gia tỷ dân.

Biến hoang mạc cằn cỗi thành không gian sản xuất kinh tế

Cùng với nỗ lực cải tạo tự nhiên, Trung Quốc đang từng bước biến những dải cát vàng thành khu vực sản xuất kinh tế mang lại giá trị cao. Sự kết hợp giữa công nghệ hiện đại và tầm nhìn chiến lược đang tạo ra những điều kỳ diệu.

Tại rìa sa mạc Kubuqi thuộc Nội Mông, các loại cây trái nhiệt đới như chuối, đu đủ hay thanh long vẫn sinh trưởng xanh tốt bên trong hệ thống nhà kính hiện đại giữa mùa đông âm 30 độ C. Chỉ mới vài thập kỷ trước, toàn bộ khu vực này vẫn là những đụn cát di động, biểu tượng của tình trạng suy thoái đất đai.

Hiện nay, các nhà khoa học đã thương mại hóa thành công hơn 300 loại rau quả khác nhau trên vùng đất từng là hoang mạc. Lượng nông sản chất lượng cao này nhanh chóng được vận chuyển đến các thị trường sầm uất như Thâm Quyến, tạo nên một nghịch lý kinh tế đầy thú vị.

Song song với thành tựu nông nghiệp, sa mạc Kubuqi đang vươn mình trở thành trung tâm năng lượng tái tạo khổng lồ. Các trang trại điện mặt trời trải dài hơn 400 km được người dân gọi là “Vạn Lý Trường Thành Mặt Trời”. Khi hoàn thành vào năm 2030, hệ thống dự kiến cung cấp 2 tỷ kWh điện sạch mỗi năm.

Tầm nhìn thế kỷ của Vành đai rừng phòng hộ Tam Bắc

Để hiện thực hóa những thành tựu sinh thái đáng kinh ngạc kể trên, một chiến lược quy mô khổng lồ đã được kiên trì triển khai. Đây là cuộc chiến dài hơi đòi hỏi sự bền bỉ cùng nguồn lực vô cùng lớn.

Nòng cốt của chiến lược chống sa mạc hóa chính là Chương trình Vành đai rừng phòng hộ Tam Bắc, khởi động từ năm 1978 và kéo dài đến năm 2050. Chương trình bao phủ hơn 4 triệu km vuông, tương đương gần một nửa lãnh thổ Trung Quốc và tập trung hơn 80% vùng đất bị sa mạc hóa.

Mục tiêu cốt lõi không phải là xóa bỏ hoàn toàn sa mạc, mà là ổn định hình thái của chúng, ngăn cát lấn sâu vào khu dân cư. Tại thành phố Ordos, mạng lưới giao thông phức tạp với hơn 500 km đường xuyên sa mạc đã được xây dựng để dễ dàng chia nhỏ và quản lý biển cát.

Cách tiếp cận đột phá này kết hợp hoàn hảo giữa hạ tầng vật lý và giải pháp sinh học. Nhờ áp dụng kỹ thuật trồng sâu, tưới nước trực tiếp vào rễ và tuyển chọn giống, tỷ lệ sống sót của cây trồng đã tăng vọt từ 30% lên 85% tại các khu vực trọng điểm.

Bài toán sinh kế bền vững và động lực tăng trưởng mới

Công cuộc phục hồi sinh thái không chỉ dừng lại ở việc cải tạo môi trường mà còn liên quan mật thiết đến ổn định xã hội. Giải quyết bài toán sinh kế là yếu tố quyết định để duy trì vững chắc những thành quả đã đạt được.

Bên cạnh thành công sinh thái, chiến dịch chống sa mạc hóa cũng đặt ra nhiều thách thức kinh tế xã hội. Các hoạt động chăn thả và canh tác truyền thống bị hạn chế nhằm giảm áp lực lên hệ sinh thái tự nhiên. Do đó, chính phủ đã triển khai hàng loạt chương trình bồi thường với ngân sách hơn 150 tỷ nhân dân tệ.

Tuy nhiên, việc phụ thuộc vào trợ cấp tài chính không thể là giải pháp lâu dài. Nút thắt cốt lõi nằm ở việc tạo ra các chuỗi giá trị kinh tế trực tiếp từ nỗ lực phục hồi sinh thái, điển hình như phát triển nền nông nghiệp công nghệ cao hay du lịch sinh thái.

Sau hơn 40 năm kiên trì, độ che phủ rừng tại Trung Quốc đã tăng mạnh từ 5% lên mức 14%, tần suất bão cát suy giảm rõ rệt. Khi đai rừng phòng hộ, nông nghiệp hiện đại và năng lượng sạch được tích hợp nhuần nhuyễn, phục hồi môi trường đã chính thức trở thành động lực tăng trưởng bền vững trong thế kỷ 21.

Nguồn: VNEconomy